CATALONIË

Taal, cultuur en literatuur

Caga tió! (Poep stammetje!)

cagatio

Kant-en-klare ‘tions’ te koop op de jaarlijkse kerstmarkt in Barcelona.

 

Catalanen hebben iets met poep, zeker rond kerst. Niet alleen heeft de kerststal een poepend figuurtje, de ‘caganer‘, ook is er de poepende boomstronk tijdens het kinderfeest Caga tió, ook wel genoemd Tió de Nadal, Tronc(a) de Nadal. Deze traditie kent vele lokale varianten, maar de belangrijkste ingrediënten zijn de volgende.

De voorbereiding
Rond 8 december (Onbevlekte Ontvangenis van Maria) wordt in het bos gezocht naar een boomstronk of een dikke tak met een natuurlijke holte om die later te kunnen vullen. Het stuk hout, de ‘tió’, gaat mee naar huis. Daar wordt hij voorzien van twee voorpootjes en op de kopse kant wordt een gezicht geschilderd en bekroond met een Catalaanse muts (‘barretina‘). Daarna krijgt hij een plaats in de keuken of de eetkamer en wordt hij toegedekt met een deken om hem tegen de kou te beschermen.

Elke avond vertroetelen de kinderen het stammetje met eten en drinken, zoals fruit, groente, eieren en water. Wanneer ze ’s morgens zien dat het eten is verdwenen, denken ze dat de stam op magische wijze in een levend wezen is veranderd. Hij blijft lid van het gezin tot kerstavond.

Het feest
De eigenlijke ceremonie begint na het kerstdiner, maar voor de nachtmis (‘Missa del Gall‘). De tió krijgt een plaatsje naast de open haard die wordt aangestoken. Daarna wordt de boomstronk gezegend, bijvoorbeeld door er wijn overheen te gieten. Dan is het de beurt aan de kinderen, die gaan om het stammetje heen staan en mogen er om de beurt met een stok op slaan terwijl ze de tió aansporen met een lied. Aan het eind van het gezang lichten de kinderen de deken op en dan blijkt dat de tió cadeautjes heeft gepoept. Meestal zijn het geen grote geschenken, maar vooral klein speelgoed, snoep of kerstlekkernijen, zoals noga, gedroogde vijgen, mandarijnen en opgerolde wafeltjes (‘neules‘).

De kinderen blijven slaan en zingen totdat de stronk iets ongewensts of onaangenaams poept, zoals gezouten sardines, kooltjes, hondenvoer of een ui, om duidelijk te maken dat de tió geen cadeautjes meer gaat poepen en dus niet meer hoeft te worden geslagen. Sommige kinderen hebben het geluk dat ze dit feest bij opa en oma of ooms en tantes nog eens kunnen herhalen. Nadat de tió zijn werk heeft gedaan, rest hem alleen nog een plekje in de open haard.

De liedjes die voor de tió worden gezongen kennen een uitgebreid repertoire en verschillen per regio, stad of familie. De verzen volgen wel hetzelfde patroon, maar dan met de nodige varianten. Kijk hier voor enkele versies.

Traditie en moderniteit
Dit onderdeel van de Catalaanse mythologie is een overblijfsel van de vroegere verering van de talisman die het gezin beschermde rondom de winterwende, een ritueel van het platteland dat verbonden was met natuur en vruchtbaarheid. De oude, droge stam die uit zijn binnenste lekkernijen en snoep geeft, is een aankondiging van het nieuwe begin van de natuur na de winter.

De moderne tijd heeft wel voor wat veranderingen gezorgd. Niet elke huis heeft meer een open haard, dus elke hoek van de kamer is dan geschikt. Ook verplaatst het feest zich vaak van de huiselijk kring of kleine gemeenschap, zoals de school of een vriendengroep, naar buiten, bijvoorbeeld naar het dorpsplein waar een grote boomstam is opgesteld. Daarbij komt dat het moment van de ‘caga tió’ door veel gezinnen wordt verschoven naar de ochtend of avond van eerste kerstdag en dat grotere en modernere cadeaus de plaats innemen van de ouderwetse lekkernijen.

Maar de traditie van de poepende boomstam is een evenement waar kinderen naar blijven uitkijken.

DSC00677

Advertenties

2 reacties op “Caga tió! (Poep stammetje!)

  1. zerocreativity0
    24/03/2016

    Its due to internet and blogging we can understand the different cultures of the World! Interesting to know about this! Thanks for following too!

  2. jansenphoto
    31/03/2016

    Poepie goed!

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

Informatie

Dit bericht was geplaatst op 11/12/2015 door in Cultuur en traditie en getagd als , , , , , , , .

Noteer hier je e-mail om dit weblog te volgen.

Binnenkort

Wandelroute 'Camí de Picasso'

Het dorpje Gósol

Roman 'Tuin aan zee' Mercè Rodoreda)

De 'alpargata'

Het alternatieve volkslied

%d bloggers liken dit: