CATALONIË

Taal, cultuur en literatuur

Habanera’s

cantadaAls je in een Catalaans dorp of stadje verzeild raakt in het ‘Festa major’, heb je grote kans dat er ’s avonds habanera’s worden gezongen. Allengs zijn deze liederen tot het culturele erfgoed van Catalonië gaan behoren.

De oorsprong van de habanera ligt in Cuba aan het begin van de 19e eeuw. Het ritme komt voort uit de 16e-eeuwse Engelse country dance en kwam twee eeuwen later terecht op dit Caribische eiland met een zeer gemengde bevolking. Zo vloeiden Europese, Zuidamerikaanse en Afrikaanse elementen samen.

Er bestaan meerdere theorieën over de vraag hoe de habanera vervolgens in Catalonië is beland. Sommigen nemen aan dat dit is gebeurd via de ‘zarzuela’, de Spaanse operette. Anderen wijzen op de ‘indians’, Catalaanse emigranten die rijk terugkeerden uit Cuba. De meest geaccepteerde hypothese is dat zeelieden die op de vele handelsschepen van de kust van Girona naar de Caraïben voeren, de habanera mee terugnamen naar huis.

Intussen zijn er veel professionele groepen die zich toeleggen op de habanera, zoals Peix Fregit (Palafrugell), Port Bo (Calella) en Bergantí (Malgrat de Mar). Sommige ensembles zingen a cappella, maar meestal verzorgen een accordeon en snaarinstrumenten de begeleiding. Gekleed als traditionele zeelieden zingen de musici voor publiek, waarbij de ‘cantada‘ van Calella de Palafrugell sinds 1967 een gevestigde traditie is, waar duizenden bezoekers op af komen.

De habanera heeft een tweedelige maatsoort die wordt genoteerd als 2/4, waarbij de bas het ritme aangeeft. De melancholische teksten vertellen over liefdesgeluk en -verdriet, afscheid nemen, de zee, de schoonheid van Caribische vrouwen en het exotische landschap, schepen en heimwee naar het vaderland. Geliefde liederen zijn o.a. La gavina en Lola la tavernera. Het belang van deze muziek voor Catalonië wordt echter het best geïllustreerd door El meu avi, een van de meest gezongen liederen.

Tot de jaren zestig werden de habanera’s gecomponeerd en gezongen in het Spaans. In 1968 creëerde Josep Lluís Ortega een cruciaal moment in de geschiedenis van deze muziek toen hij El meu avi in het Catalaans componeerde, gebaseerd op de ervaringen van zijn grootvader. De tekst verwijst naar het oorlogsschip ‘Montserrat’ (in de volksmond bekend als ‘El Català) waarop ‘mijn grootvader’ en veertien zeelieden vertrokken uit Calella de Palafrugell tijdens de onafhankelijkheidsoorlog met Cuba rond 1898, waarin ook de Verenigde Staten zich hadden gemengd.

Hoewel het lied paste in de traditie van de verhalende habanera’s over oorlogen, was het voor het eerst dat de hoofdrolspelers uit een specifieke Catalaanse plaats kwamen, waardoor zangers en publiek zich met de tekst konden identificeren. Het stuk appelleerde aan het collectieve geheugen en merkte Catalonië aan als een natie die direct betrokken was bij de koloniale machtsstrijd. Een belangrijke regel van het refrein was dan ook ‘Visca Catalunya! Visca el ‘Català’!’ (‘Leve …’), vreemd genoeg onopgemerkt gebleven door de censuur tijdens het dictatoriale regime van Franco. Misschien zag de censor slechts de naam van het schip en miste deze de verwijzing naar de taal die op dat moment op allerlei manieren werd onderdrukt. Dit maakte El meu avi tot een emblematisch lied dat nog steeds de uitsmijter is van menige ‘cantada’. Gewoonlijk gaat het publiek daarbij staan, legt het de armen om elkaars schouders of zwaait met een witte zakdoek. Ook ontbreekt dan niet de ‘rom cremat’ (geflambeerde rum) die de ‘jongens van Calella’ in het lied maken.

‘El Racó de les Havaneres’ biedt veel informatie over de Catalaanse habanera, zoals links naar zanggroepen en radiozenders, video’s, partituren en de agenda van komende concerten.

Advertenties

Eén reactie op “Habanera’s

  1. Pingback: Rom cremat | CATALONIË

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

Informatie

Dit bericht was geplaatst op 20/08/2014 door in Muziek en getagd als , , , , , , , , , , .
%d bloggers liken dit: